TZANCAE

TZANCAE
TZANCAE
sive ZANCAE, genus calceamentorum, quibus Imperatores Graeci usi sunt; Campagi Latinis, cultu, pretiô, coloreque ab aliorum distincti. Habebant ad latus, secundum suras et in tatsis, aquilas ex lapillis et margaritis, iisque usi sunt Imperatores ad deambulationes et sacra, Curopalates de offic. aulae Constantinop. p. 55. Dictio ab Arabibus petita est, apud quos, ut et Turcas, Tzagatha idem est, ac quieti dare, collocare commode, ut apud Fr. Iunium videre est: unde melius Tsaggae dici videntur. Quod de aquilis Curopalates dicit, intelligendum de aquilarum effigie, gemmis vel aurô intexta aut assuta calceis, talis enim calceorum ornatus illô saeculô erat. Niceph. Gregoras, l. 4. de Michaelis Palaeologi socero: Caesar cum Despota socero Sebastocrator appellatur; Soceri vero illustre discrimen in caeruleis calceis aquilae intertextae constituebant. Tarsi vero nomine superiorem Imperatorii calcei partem significavit. Corippus, l. 21. Num. 4. de Iustino iuniore:
Purpureô surae resonant fulgente cothurnô,
Cruraque puniceis induxit regia vinclis,
Parthica Campano dederant quae tergora fuco,
Qui solet edomitos victor calcare tyrannos,
Romanus Princeps et barbara colla domare:
Sanguineis praelata rosis laudata rubore,
Lectaque pro sacris tactu mollissima plantis:
Augustis solis hôc cultu competit uti,
Sub quorum est pedibus Regum cruor, omne profecto
Mysterium certâ rerum ratione probatur.
Haec de translato iam Byzantium Imperio capienda: At anteâ varia calceorum ornamenta erant, pro diversa Principum libidine
aut moderatione. Carinus Augustus non gemmis adsutis calceis, sed fibulis gemmeis utebatur, Flav. Vopiscus, in eo c. 17. Idem non minori luxu factum ab Heliogabalo, de quo Ael. Lamprid. c. 23. Habuit, inquit, in calceamentis gemmas et quidem sculptas, quod risum cmnibus movit: quasi possent sculpturae nobilium artificum videri in gemmis, quae pedibus adhaerebant. Et de iisdem gemmis loquitur idem auctor, in vita Alexandri Severi, c. 4. cum ait: Gemmas in calceamentis, et vestibus tulit, quibus usus fuerat Heliogabalus. Diocletianus Caesar ornamenta gemmarum vestibus, calceamentisque indidit: nam prius imperii insigne in chlamyde pur purea tantum erat, Eutropius, Histor. l. 10. quod ut rem insolentem mirô consensu Scriptores Eccl. prodiderunt, Eusebius Caesariens. apud Hieronymum, Alii. Soccos muliebriter ornatos gestavit Caligula, Plin. l. 9. c. 35. Demetrius Antigoni fil. aureos calceos, Plut. in eo. Porro Principum calcei aquilis, ut dictum, distinguebantur: Senatorii Lunae dimidiatae effigie. Schol. Iuvenalis, ad v. 192. Sat. 7. Patricius Senator est, Lunulâ nam adsutâ calceis discernuntur patricii a novitiis, vide Plut. Probl. Rom. c. 76. et Isidorum, l. 19. c. 34. Forte ideo id factum, ut Imperii incrementum vel decrementum Lunae simile intelligeretur: Vel quod antiquitatem generis sui, nullâ aliâ re melius possent ostendere, quam si ad Arcades genus suum referrent, qui priores ipsâ Lunâ fingebantur. Hinc Serv. ad v. 342. l. 2. Georg. Arcades Proselenos se esse asserunt, quod et Cicero in Fundaniana commemorat: locus fabulae datus, quod post diluvium genus humanum ab iis propagatum putaretur. Idem ad l. 8. Aen. v. 352.
——— Arcades ipsum
Credunt se vidisse Iovem.
Statius, l. 4. Thebaid. v. 275.
Arcades hinc veteres: astris Lunâque priores
Agmina fida satis, etc.
Hos autem calceos gestâsse, summae erat nobilitatis: Unde Herodotus Sophista, fratri suo insolentius nobilitatem iactanti, certe in talis inquit, nobilitatem tuam habes, ut auctor est Philostratus in eo, Alluserunt eodem Poetae. Satius, l. 5. Sylv. 2. v. 27.
———— Genitum si curia sensit
Primaque patriciâ clausit vestigia Luna.
Martialis, l. 1. Epigr. 50. v. 31.
Lunata nusquam pellis, et nusquam toga,
Olidaeve vestes murice.
Matronarum calceamenta, ut et de iis aliquid adspergatur, ab iis, quae iam enumerata, differebant: Licet Aelianus, Hist. Var. l. 7. c. 11. aliter scripserit: Π῾ωμαίων αἱ πολλαὶ γυναῖκες τὰ ὑποδήματα αὐτὰ φορεῖν τοῖς ἀνδράσιν ενιθιθμέναι εισὶν, ex Romanorum feminis multae eosdem cum viris calceos gestare consueverunt. Contra enim M. Tullius, l. 1. de Orat. c. 54. ut si mihi, ait, calceos Sycionios attulisses, non uterer, quamvis essent habiles et apti ad pedem, quia non essent virites. Et Hesych. Σικυώνια γυναικεῖα ὑποδήματα, Sicyonia calceamenta sunt muliebria. Flavius quoque Vopiscus in Aureliano, ad finem, inquit: Calceos mulleos et cereos et albos et hederaceos, mulieribus reliquit. A cuius molitiei inventoribus Sicyoniis nomen calceis muliebribus impositum. P. Virgilius, in Ceiri, v. 169.
Cognita nec teneris pedibus Sicyonia servans,
Nec niveo retinens baccata monilia collo.
Lucretius Carus, l. 4. v. 1118.
Unguenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident.
Ubi recte calceos unguentis iunxit, nam et haec Graecis in usu. Plura vide apud Thom. Dempster. Antiq. Rom. l. 5. paralip. ad c. 36. quibus ut ista addam, etiam Tzangae dicuntur. Agnitum ex istiusmodi calceamenti genere Constantinum ultimum, narrat Georg. Phranzes, ubi de capta Constantinopoli, Chron. l. 3. c. 18. Abluebant corpora mortuorum plurimi, si forte Imperatoris noscitarent, nec poterant nisi quod corpus exanime invenerunt: idque ex Imperatorum calceamentis agnoverunt, in quibus Aquilae aureae depictae visebantur. Praeter intextum vero illud Aquilarum decus etiam purpureo colore insignes hae Tzancae erant: Unde Nicephorus Gregoras, l. 4. Michaelis Palaeologi Socerum, qui Sebastocrator dicebatur, caeruleis tantum calceatum observat, quô nimirum ab ipso Imperatore distingueretur. Itaque Tzancae haec aquilis, sive gemmeis sive aureis, et rubtô inprimis colore (nam illae Sebastocratoris modo memorati etiam Aquilas habebant intextas) insignes, quae aliis φοινικόχροα πέδιλα vocabantur, propria et singularia fuêre Imperator. insignia. Quemadmodum caeruleô tincti colore calcei, liliisque aureis opere Phrygiô intextis exculti, Regibus Galliae peculiares sunt. Atque inde factum, ut cum forte aliqui plus aequô magnifici cultus studiosi Tzangas illas aliquando aude rent usurpare, Arcadius et Honorius, ut habetur in Cod. Theodos. l. 14. tit. 10. l. 2. earum usum sub poena exilit et confiscationis, inhibuerint. Sed ecce, alius mox erupit abusus aureaque veterum Regum, utpote Alexandri M. aliorumque numismata, calceis appingi coeperunt. Unde querela Chrysostomi Homil. ad Pop. Antioch. Quid vero diceret aliquis de circumligantibus aurea Alexandri Macedonis numismata pedibus? Dic mihi, haene sunt spes nostrae, ut, post crucem Dommi gentilis Regis in imagine spem salutis habeamus? Ubi pedes dubio procul, pro calceis accipiendi, quibus ornandis aurea illa numismata sic a quibusdam addebantur. Nec praetereundum, Tzangas mediô crure altas fuisse, pro veteris calcei Romani more: Id enim omnino Aquilae suadent, quibus eas iam diximus insignitas; cum ad explicandam regiae huius avis effigiem amplius, quam pedis
tantum integumentum, requiratur. Et ad eam altitudinem spectâsse videtur vetus Horatii Interpres, cum Tzangas est interpretatus, Senatoris calceos. E' tribus namque, quibus Senatorum insignes fuêre calcei, Lunâ, nigredine et alitudine, hoc postremum in Tzangas proprie magis, quam priora duo, quadrare potest: quum pro nigredine purpura, pro lunulis Aquilae illas exornarent. Vide Ben. Balduinum, de calceo Antiqq. c. 13. ubi de Campagis et Tzangis. Quia vero ad medium crus, ut dictum, pertingebant Tzancae, inde Ocreas vocant Scriptores Latini passim, item caligas et hosas. Vide Hist. Miscell. Luithprandum, l. 3. c. 9. Villharduinum, nûm. 116. Alios. Sed et Lazis Regibus τζάγγια ῥουσαῖα περσικῷ χήματι adscribit Auctor Chronici Alexandr. Sicut κοκκοβαφὲς πέδιλον, vel πέδιλα ἐρυθρα Scylitzes. et Bulgaricis Principibus, Nicetas in Isaacio, l. 1. num. 5. Gothicis Regibus, Gregorius M. Dialog. l. 2. c. 14. Imperatoribus Occidentalibus, Panegyricus Berengarii Imperatoris:
Cum Princeps nitidus Tyrio procedit in ostro,
Tegmina vestitus crurum rutilante metallô,
Quale decus terrae soliti gestare Magistri etc.
Ut de nomine quid addam, ab ἄγχω, constringo, et ἄγχη, vinculum factum ξάγχη, pro διάγχη, vult Salmasius, et qui eum sequitur Iac. Gothofredus. Aliam originationem adducit Car. du Fresne, in Glossar. quem vide, ut et plura hanc in rem apud Iac. Cuiacium, Observationum l. 21. c. 28. Leunclavium, Pandecte Turc. num. 199. Fabrotum, Notis ad Anastasii Histor. Eccl. Meursium, Glossar. Iac. Gothofredum ad Cod. Theodos. d. l. Alios, nec non infra, voce Zancha.

Hofmann J. Lexicon universale. 1698.

См. также в других словарях:

  • AQUILA — I. AQUILA apud Sugerium de Administrat. sua c. 32. Aquilam vero in medio chori ammirantium tactu frequenti deaur atam, reaurari fecimus, aliosque recentioris aevi Sctiptores, lectrum est seu analogium in modum aquilae alas expansas habentis… …   Hofmann J. Lexicon universale

  • CAMPAGI — Principum sive Imperatorum Romanor. calceamenta erant, cultu, pretiô coloreque ab aliorum distincta. Iul. Capitolin. in Maximine Iun. c. 2. Calceamentum eius, i. e. campagum regium, quidam posuerunt, Trebell. Pollio in Gallien. c. 16. caligas… …   Hofmann J. Lexicon universale

  • COERULEUS Color — Graecis κυανοῦς, nihil aliud, quam purpura dilutior et pallidior est, Salmas. ad Tertullian. de Pallio. Alias apud Poetas, pro atro seu nigro. Statius. Theb. l. 4. v. 449. ubi de Infernalibus sacris, Tum fera caeruleis intexit cornua sertis, i. e …   Hofmann J. Lexicon universale

  • IMPERATOR — I. IMPERATOR al. Rex, in Scacchorum ludo, vide infra Latronum lusus. II. IMPERATOR appellatio apud Rom. olim militatis fuit, quâ Dux praesens re bene gestâ primum militum acclamatione in castris, deinde sententiâ Senatus in urbe exornatus est.… …   Hofmann J. Lexicon universale

  • MULLEI Calcei — a mullando, id est, suendo, Festo: a rubro colore, qualis est Mulli piscis, Isidoro l. 19. c. 14. quamquam nomen Mullis a colore Mulleorum calceamentorum impositum, potius velit Plin. l. 9. c. 17. genus calceanmenti erat rubei, sive purpurei, seu …   Hofmann J. Lexicon universale

  • ZANCHA — apud Pollionem in Claudio, ubi munera, a Gallieno, huic adhuc Tribuno, missa recensentur, Zanchas de nostris Parthicas pariatria: sunt calcei Imperatorii, ex Parthica pelle facti; cuiusmodi pellium, et, qui illas curabant, Parthicariorum, multa… …   Hofmann J. Lexicon universale


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»